भानु शर्मा
१. एउटा नेपाली महिलाको रहस्यमय बेपत्ता घटना
अमेरिकाको भर्जिनिया राज्यमा नेपाली मूलकी २८ वर्षीया नर्स ममता काफ्ले भट्टको हत्या प्रकरणले विश्वभरका नेपाली समुदायलाई स्तब्ध बनाएको छ। यो घटना केवल एउटा पारिवारिक हत्याको मुद्दा मात्र होइन, महिला सुरक्षा, घरेलु हिंसा, वैवाहिक सम्बन्धभित्रको असमानता, अपराध अनुसन्धान र न्यायिक जवाफदेहितासँग जोडिएको गम्भीर सामाजिक विषय हो।
नेपालमा जन्मिएकी ममता सन् २०२१ मा अमेरिका पुगेकी थिइन्। उनी नर्सका रूपमा कार्यरत थिइन्। श्रीमान् नरेश भट्टसँग उनको एक छोरी पनि थिइन्। बाहिरबाट सामान्य देखिने उनीहरूको पारिवारिक जीवनभित्र भने सम्बन्धमा तनाव र विवाद रहेको कुरा पछि अदालतमा प्रस्तुत साक्षी तथा प्रमाणबाट सार्वजनिक भयो।
ममता सन् २०२४ जुलाई २७ मा अन्तिमपटक आफ्नो कार्यस्थलमा देखिएकी थिइन्। जुलाई २९ मा नेपालमा रहेकी आमासँग भिडियो कुराकानी गरेपछि उनी सम्पर्कविहीन भइन्। अगस्ट १ मा काममा उपस्थित नभएपछि उनका सहकर्मीहरूले चासो व्यक्त गरे। त्यसपछि प्रहरीले उनको खोजी सुरु गर्यो।
सुरुमा नरेशले ममता घर छोडेर गएको र सम्भवतः अमेरिका भित्रकै अर्को राज्यमा पुगेको हुन सक्ने बताएका थिए। तर अनुसन्धान अगाडि बढ्दै जाँदा उनको भनाइ, गतिविधि र उपलब्ध प्रमाणबीच विरोधाभास देखिन थाल्यो। अगस्ट २२, २०२४ मा प्रहरीले उनलाई पक्राउ गर्यो।
२. अनुसन्धानमा देखिएका प्रमाण र घटनाक्रम
यस प्रकरणको सबैभन्दा जटिल पक्ष ममताको शव फेला नपर्नु थियो। सामान्यतया हत्या अनुसन्धानमा शव, पोस्टमार्टम रिपोर्ट र मृत्युको कारण महत्त्वपूर्ण प्रमाण मानिन्छन्। तर यस मुद्दामा शव नभए पनि प्रहरीले वैज्ञानिक तथा परिस्थितिजन्य प्रमाणको आधारमा अनुसन्धान अगाडि बढायो।
अनुसन्धानका क्रममा प्रहरीले घरभित्र रगतका दाग, सफाइका सामग्री, आरा तथा अन्य वस्तुहरू परीक्षण गर्यो। आरा (एयधभच क्बध) मा भेटिएको जैविक पदार्थको डीएनए परीक्षण ममताको डीएनए प्रोफाइलसँग मेल खाने प्रमाण अदालतमा प्रस्तुत गरियो। दम्पतीको शयनकक्षको कार्पेटमा भेटिएको रगतसम्बन्धी फरेन्सिक परीक्षण पनि अभियोजन पक्षको महत्त्वपूर्ण प्रमाण बन्यो।
त्यसैगरी, सीसीटीभी फुटेजमा नरेशले फोहोर राख्ने ठूला झोला तथा सफाइका सामग्री खरिद गरेको र विभिन्न स्थानका फोहोर संकलन केन्द्रमा पुगेको देखाइएको थियो। मोबाइल फोन, सवारीसाधनको लोकेसन, डिजिटल गतिविधि र इन्टरनेटमा गरिएका खोजीहरू पनि अनुसन्धानका क्रममा प्रस्तुत गरिए।
ममताका परिवारका सदस्य तथा साथीहरूले वैवाहिक सम्बन्धमा तनाव रहेको र उनले आफू असुरक्षित महसुस गरेको जानकारी दिएको बयान अदालतमा दिए। उनका दाजु महेश काफ्लेले बहिनीले अनुहारमा चोट देखिने तस्बिर पठाएको प्रसंगसमेत उल्लेख गरे।
यी प्रमाणहरूलाई अभियोजन पक्षले हत्या र त्यसपछि शव लुकाउने प्रयासको क्रमसँग जोडेर प्रस्तुत गर्यो।
३. अदालतमा अभियुक्तको बयान र प्रतिरक्षा पक्षको तर्क
यो मुद्दाको सुनुवाइ सन् २०२६ अक्टोबरमा भर्जिनियाको प्रिन्स विलियम काउन्टी सर्किट कोर्टमा सुरु भयो। नरेश भट्टले आफू निर्दोष रहेको दाबी गरेका थिए।
अदालतमा उनले दिएको बयानले मुद्दालाई नयाँ मोड दियो। उनले जुलाई ३०, २०२४ मा बिहान पत्नीलाई शयनकक्षमा अचेत अवस्थामा फेला पारेको र उनले आत्महत्या गरेको हुन सक्ने दाबी गरे। आफूले उनलाई बचाउने प्रयास गरेको तर डर र मानसिक तनावका कारण प्रहरीलाई खबर गर्न नसकेको उनको भनाइ थियो।
तर उनले एउटा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण कुरा स्वीकार गरे—ममताको शवलाई आफूले आराको प्रयोग गरी टुर्क्याएर विभिन्न फोहोर संकलन केन्द्रमा फालेको।
उनले हत्या गरेको भने अस्वीकार गरे। पत्नीको मृत्यु भइसकेको अवस्थामा आफू डराएर त्यस्तो काम गर्न पुगेको उनको प्रतिरक्षा थियो।
अभियोजन पक्षले भने उनको बयानलाई अविश्वसनीय भन्दै पहिले प्रहरी र परिवारलाई दिएको जानकारीसँग तुलना गर्यो। नरेशले पहिले ममता कहाँ गइन् भन्ने थाहा नभएको बताएका थिए। पछि आत्महत्याको कथा प्रस्तुत गर्नु उनको भनाइमा ठूलो विरोधाभास थियो।
प्रतिरक्षा पक्षले प्रत्यक्षदर्शी नभएको, शव फेला नपरेको र परिस्थितिजन्य प्रमाणका आधारमा मात्र हत्याको निष्कर्ष निकाल्न नहुने तर्क गर्यो। अमेरिकी न्याय प्रणालीमा अभियोजन पक्षले अपराधलाई उचित शंकाभन्दा पर प्रमाणित गर्नुपर्ने सिद्धान्तलाई प्रतिरक्षाले विशेष जोड दिएको थियो।
४. अमेरिकी अदालतको फैसला र न्यायिक निष्कर्ष
सन् २०२६ नोभेम्बर १० मा भर्जिनियाको जूरी (व्गचथ) ले नरेश भट्टलाई तीनवटै अभियोगमा दोषी ठहर गर्यो।
ती अभियोगहरू थिए :
१. प्रथम श्रेणीको हत्या ।
२. मृत शरीर लुकाउने ।
३. मृत शरीरको अपमान वा अनुचित व्यवहार गर्ने ।
यो फैसला यसकारण पनि महत्त्वपूर्ण छ कि ममताको शव अहिलेसम्म फेला परेको छैन। तथापि, डीएनए, रगतका नमुना, डिजिटल तथ्य, सीसीटीभी फुटेज, अभियुक्तको गतिविधि र अदालतमा उनले स्वीकार गरेका तथ्यहरूलाई समग्रमा मूल्याङ्कन गरेर जूरीले दोषी ठहर गरेको हो।
अमेरिकी न्याय प्रणालीमा जूरीले प्रमाणको मूल्याङ्कन गरी दोषी वा निर्दोष ठहर गर्छ भने त्यसपछि न्यायाधीशले कानुनअनुसार सजाय निर्धारण गर्छन्।
प्रथम श्रेणीको हत्यामा भर्जिनिया कानुनअनुसार २० वर्षदेखि आजीवन कारावाससम्म सजाय हुन सक्छ। अन्य दुई अभियोगमा प्रत्येकमा थप पाँच वर्षसम्म सजाय हुन सक्ने व्यवस्था छ।
अदालतले अन्तिम सजाय सुनाउने मिति सन् २०२७ मार्च १२ तोकेको छ। फैसला आएपछि नरेशको धरौटीसमेत खारेज गरिएको छ। त्यसैले दोषी ठहर भएको फैसला र अन्तिम सजाय निर्धारणलाई फरक न्यायिक चरणका रूपमा बुझ्नुपर्छ।
५. यस घटनाबाट नेपाली समाजले सिक्नुपर्ने पाठ
यो घटनाले नेपाली समाजलाई धेरै गम्भीर प्रश्नहरूसँग सामना गराएको छ।
पहिलो : महिला सुरक्षा परिवारभित्रैबाट सुरु हुनुपर्छ।
हामी प्रायः महिलामाथिको हिंसालाई बाहिरी समाजसँग जोडेर हेर्छौं। तर घरेलु हिंसा, मानसिक यातना, धम्की, नियन्त्रण र असमान व्यवहार आफ्नै घरभित्र पनि हुन सक्छ। वैवाहिक सम्बन्धलाई निजी विषय भन्दै हिंसालाई बेवास्ता गर्नु घातक हुन सक्छ।
दोस्रो : घरेलु हिंसाका प्रारम्भिक संकेतलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ।
शारीरिक चोट, मानसिक दबाब, असुरक्षित महसुस गर्नु, सामाजिक सम्बन्धबाट अलग्याइनु तथा निरन्तर धम्की पाउनु सामान्य पारिवारिक विवाद होइनन्। पीडितले सहयोग माग्दा परिवार, साथी, समुदाय र सम्बन्धित निकायले तत्काल चासो दिनुपर्छ।
तेस्रो : विदेशमा बस्ने नेपालीका लागि सामाजिक सुरक्षा सञ्जाल आवश्यक छ।
अमेरिका, युरोप, खाडी मुलुक वा अन्य देशमा रहेका नेपालीहरू आर्थिक अवसरका लागि विदेश पुगे पनि उनीहरू पारिवारिक, सामाजिक र मानसिक चुनौतीबाट मुक्त छैनन्। नेपाली दूतावास, गैरआवासीय नेपाली संघ, नेपाली समुदायका संस्था र सामाजिक अभियन्ताहरूले महिला सुरक्षा, कानुनी सहायता तथा आपत्कालीन सहयोगको प्रभावकारी संयन्त्र विकास गर्नुपर्छ।
चौथो : न्यायका लागि वैज्ञानिक अनुसन्धान र प्रमाणको महत्त्व।
यस घटनाले आधुनिक न्याय प्रणालीमा डीएनए परीक्षण, डिजिटल फरेन्सिक, सीसीटीभी, मोबाइल लोकेसन र परिस्थितिजन्य प्रमाणको महत्त्व देखाएको छ। प्रत्यक्षदर्शी वा शव नभए पनि प्रमाणहरूको विश्वसनीय शृङ्खलाले अपराध प्रमाणित गर्न सकिन्छ। नेपालले पनि प्रहरी अनुसन्धान, फरेन्सिक प्रयोगशाला, साइबर अनुसन्धान र अभियोजन क्षमतामा लगानी बढाउन आवश्यक छ।
पाँचौँ : बालबालिकाको भविष्य र अधिकारको संरक्षण।
यस घटनामा ममता र नरेशकी सानी छोरीले आमाको अनुपस्थिति र पारिवारिक विघटनको पीडा भोग्नुपरेको छ। हिंसात्मक पारिवारिक घटनामा बालबालिका प्रत्यक्ष पीडित नभए पनि दीर्घकालीन मानसिक, सामाजिक र भावनात्मक असरबाट प्रभावित हुन्छन्। उनीहरूको संरक्षण, मनोसामाजिक सहयोग र सुरक्षित भविष्य सुनिश्चित गर्नु राज्य तथा समाजको दायित्व हो।
६. न्याय, मानवता र सामाजिक उत्तरदायित्व
ममता काफ्ले भट्टको घटनाले एउटा गम्भीर सन्देश दिएको छ—सभ्य र विकसित समाजको पहिचान केवल आर्थिक समृद्धि, आधुनिक प्रविधि र भौतिक पूर्वाधारबाट हुँदैन। समाजमा महिला कति सुरक्षित छन्, कमजोर व्यक्तिको आवाज कति सुनिन्छ र अपराध गर्ने व्यक्ति कानुनको कठघरामा कति जवाफदेही हुन्छ भन्ने कुराले पनि सभ्यताको स्तर निर्धारण गर्छ।
अमेरिकी अदालतको यस फैसलाले शव फेला नपरेको अवस्थामा पनि वैज्ञानिक प्रमाण र न्यायिक प्रक्रियामार्फत दोषीलाई जवाफदेही बनाउन सकिने उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। तर ममताको शव अझै फेला नपर्नु उनका परिवारका लागि अर्को पीडा हो। न्यायिक फैसला आए पनि परिवारले भोगेको क्षति र शोक पूर्ण रूपमा समाप्त हुँदैन।
नेपालका लागि पनि यो घटना चेतावनी हो। घरेलु हिंसालाई सामान्य पारिवारिक झगडा मान्ने सोच बदल्नुपर्छ। महिलाको आत्मसम्मान, स्वतन्त्रता र सुरक्षालाई सामाजिक संस्कार, कानुन र व्यवहारमा स्थापित गर्नुपर्छ। हिंसाको संकेत देखिएमा मौन बस्नु होइन, सहयोग र न्यायको बाटो खोल्नु आवश्यक छ।
अन्ततः, ममता काफ्ले भट्टको जीवन र न्यायका लागि उठेको आवाज एउटा व्यक्तिको मुद्दामा मात्र सीमित हुनु हुँदैन। यो महिला अधिकार, मानव मर्यादा, पारिवारिक उत्तरदायित्व र न्यायपूर्ण समाज निर्माणको साझा अभियान बन्नुपर्छ। कुनै पनि महिला आफ्नो घरभित्र असुरक्षित महसुस गर्न बाध्य नहोस् र कुनै पनि अपराध पारिवारिक सम्बन्धको आवरणमा लुक्न नपाओस्—यही यस घटनाबाट लिनुपर्ने सबैभन्दा ठूलो पाठ हो।


प्रतिकृया दिनुहोस्